PSHS

Historia Stomatologii

Historia stomatologii

History of dentistry

 

Streszczenie

Celem niniejszego artykułu, jest przedstawienie historii stomatologii, sięgającej ok. 210 mln lat p.n.e. W trzech częściach zaprezentowano rozwój stomatologii, chirurgii stomatologicznej oraz protetyki. Patrząc na dzisiejszy rozwój stomatologii, trudno nam uwierzyć że starożytni ludzie także potrafili leczyć próchnicę, usuwać zęby oraz unieruchamiać je za pomocą „złotych drucików”. Mimo, iż nie znali szczoteczek do zębów, dbali o higienę jamy ustnej stosując np. różnego rodzaju ziołowe płukanki. Współczesny pacjent na pewno nie chciałby korzystać z takich usług stomatologicznych, dlatego warto docenić że żyjemy w XXI wieku, mamy dostęp do nowoczesnych urządzeń, bezbolesnego leczenia próchnicy, czy znieczuleń, zdjęć rentgenowskich, czy zadowalających rozwiązań protetycznych.

 

Słowa kluczowe

Historia stomatologii, stomatologia w starożytności, Etruskowie, Hipokrates, Św. Apolonia, Arystoteles, starożytne zwyczaje

 

Summary

Purpose of the present article, presentation of history of dentistry is, reaching ok. 210 million b.c. We have presented evolution of dentistry in three parts, dental surgery, prosthetics. On today's evolution of dentistry looking, believe hard that antique people were able to cure caries also, delete teeth and stabilize it behind assistance golden wires. Although they knew nothing for teeth, they took care of sanitation of oral pit different kind of herb applying. Modern patient would like to use with such dental favor by no means, so, it is proper to appreciate that we live in XXI century, we can use with modern fix-ups painless treatment of caries, or insensibilizing of tooth, x-ray photos, or prosthetic solutions satisfactory.

Index words

History of dentistry, Dentistry anciently, Etruskowie, Hipokrates, St. Apolonia, Arystoteles, Antique customs

 

Dzieje dentystyki są integralną częścią historii medycyny, w szczególności chirurgii, bowiem to chirurgia dentystyczna wyodrębniła się i z czasem uzyskała samodzielność w stosunku do medycyny, jak i chirurgii. Historię tej dziedziny tworzyły, zmieniały i udoskonalały rzesze specjalistów. (1)

Dowody na warunki i czynniki potrzebne do wystąpienia próchnicy istniały jeszcze przed pojawieniem się człowieka na ziemi. W muzeum w Ottwie znajduje się szkielet dinozaura sprzed 100 milionów lat, na którego zębach można dostrzec ślady próchnicy.

Kolejne informacje pochodzą z ok. 2-3 mln lat p.n.e. gdzie w czaszce Australopithecus africanus (rys.1), którą odnaleziono w Sterkfontain (Afryka Płd.), stwierdzono znaczne uszkodzenie wyrostków zębodołowych zębów trzonowych, z rozstępami i obnażeniami rozgałęzień korzeni.

 

 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


Rys.1. czaszce Australopithecus africanus

Źródło: www.archeowieści.pl

 

Okres 130 000 – 35 000 lat p.n.e. u Neandertalczyka, w czaszce liczącej 40 000 lat, znajdującej się w Musee L'Homme w Paryżu, stwierdzono znaczne zniszczenie wyrostków zębodołowych z obnażeniem korzeni i tak nieprawidłowe starcie powierzchni żujących i brzegów siecznych zębów, że rozpoznano u tego osobnika zaburzenia czynnościowe narządu żucia, tzw. parafunkcje. (2)

Ale zacznijmy od początku...

 

Prehistoria

 

W starożytnym paleolicie (35 000 – 8 000 przed Chr.) stwierdzono istnienie różnych schorzeń zębów i jamy ustnej, takich jak: kamień nazębny, uszkodzenia mechaniczne, paradontoze – powodującą rozchwianie zębów, a w konsekwencji ich późniejsze wypadanie. Na początku mezolitu (8 000 przed Chr.) spotykamy pierwsze opisy próchnicy oraz jej objawy. Począwszy od tego czasu stwierdzono znacznie zwiększoną częstotliwość operacji w obrębie jamy ustnej i zębów. Natomiast w cywilizacji Bliskiego i Dalekiego Wschodu odnajdujemy pierwsze ślady prób leczenia zębów. (1)

Z przekazów historycznych wiadomo, że już 5000 lat p.n.e. Hindusi używali rozwidlonych gałązek do czyszczenia zębów i specjalnych skrobaczek do czyszczenia języka. Dbałość o zęby cechowała też starożytnych Greków i Rzymian, Egipcjan a także Arabów, którzy używali czegoś w rodzaju szczotki. Narzędzie to znane było pod nazwą siwak (rys.2, rys.3).(2)

 

 

 

 

 

 

 

 

 


Rys. 2. Siwak do czyszczenia zębów Rys. 3. Siwak do zębów

Źródło: http://www.nurmuhammad.com/ Źródło: http://mmj.permaijordan.com/

 

Pierwszym znanym nam "podręcznikiem" stomatologii są gliniane tabliczki odnalezione w dawnej babilońskiej miejscowości Asur, pochodzące z XVIII - XVI w. p.n.e. Zapisano na nich przepisy na przeróżne mieszanki mające uchronić zęby przed zepsuciem lub koić ból. Kodeks Hammurabiego w Babilonii z okresu 1792-1750 p.n.e., obejmuje również przepisy dotyczące zębów, w części dotyczącej odpowiedzialności zawodowej chirurgów. Jest tam wspomniane o karach za nieudane zabiegi chirurgiczne, w tym usuwanie zębów. Wybicie oka, złamanie kończyny, wybicie zęba, gdy chodziło o pełnoprawnych obywateli, karane było według zasady odwetu. Drobnych zabiegów chirurgicznych podejmowali się wówczas „praktykujący uzdrawiacze”, którzy wiedzę o uśmierzaniu bólu zębów czerpali z medycyny ludowej. Wykorzystywali leki pochodzenia roślinnego, zwierzęcego i mineralnego, a także stosowali praktyki zabobonne, robiąc głównie wywary i napary. (3)

Król Huandgi, trzeci z piątki mitycznych suwerenów, panujących pomiędzy 3 000 a 2000 lat przed Chr. był domniemanym autorem Neijing – pamiętnika, w którym odnajdujemy (oprócz innych interesujących nas faktów) anatomiczny opis szczęk i dziąseł. Władca ten przedstawia w nim zespoły bólowe: cierpienia spowodowanego zimnem (4 typy cierpień), trudności z rozgryzaniem, drobieniem potraw (6 rodzajów bólów). Przedstawia również sposoby ich uśmierzania. Było to przede wszystkim przyżeganie (kauteryzacja), dokonywane za pomocą złotych lub srebrnych igieł (26 punktów nakłuć dla zębów i 6 dla dziąseł), co w późniejszym czasie doprowadziło do powstania akupunktury. (1)

Egipskie czaszki pochodzące z okresu 2900 - 2750 p.n.e., zawierały małe otwory w szczęce w okolicy korzeni zębów. Uważa się, że takie otwory były wiercone do osuszania ropni. W XXIX w. p.n.e. stwierdzono w czaszce człowieka z tego okresu, w części zębodołowej żuchwy dwa otwory, które mogły być wykonane ("wyborowane") przez "dentystę" lub chirurga egipskiego, na mumiach zachowały się zęby sztuczne i złote plomby, natomiast z okresu ok. 2600 p.n.e. pochodzi najstarszy znany nam przykład unieruchamiania zębów za pomocą szynowania i mocowania drutem ze złota (rys. 4).(2)

 

 

 

 

 

 

 


Rys.4. Szynowanie zębów za pomocą złotych drutów

Źródło: http://www.wynalazki.mt.com.pl/

 

W okresach późniejszych (począwszy od 1900r przed Chr.) pojawiają się papirusy dotyczące tematyki medycznej, dające tym samym świadectwo rozwiniętej podówczas aktywności medycznej. Papirus Kohaun (XII dynastia, 1900r przed Chr.) został odkryty przez Flinders – Petrie w miejscowości Fajum, szeroko znany papirus Edwin Smith (1700 przed Chr.), przetłumaczony przez J.H. Breasteda, został zakonserwowany w Towarzystwie Historycznym w Nowym Jorku. Dla naszych celów ma on wręcz nieocenione znaczenie. Odczytujemy z niego następujące wskazówki: „Jeśli badasz człowieka ze zwichniętą szczęką i nie da się jej zamknąć, to włóż mu do ust swoje kciuki, rozwierając je podczas gdy pozostałe palce ukształtują coś w rodzaju zacisków podtrzymujących podbródek pacjenta. Wtedy pchnij kciuki do tyłu, a nastawisz w ten sposób szczękę na jej pierwotne miejsce. Potem opatrz szczękę pacjenta okładem z mokrego plastra miodu.” (1)

Kolejną ważną datą w historii stomatologii to okres około 1550 lat p.n.e. W papirusie egipskim, znalezionym w 1873 r. w Luksorze, tzw. papirusie Ebersa (rys. 5), istnieje m.in. wzmianka zatytułowana "O środkach, które wzmacniają zęby". Nieznany autor wymienia tam ówcześnie stosowane leki zapobiegające obrzękom dziąseł i rozchwianiu zębów. Były to: ziemia ołowiana, miód, kwas krzemowy i zieleń miedziana. (2)

 
 

 

 

 

 

 

 

 

 


Rys. 5. Papirus Ebersa

Źródło: http://www.tagsup.com/

 

 

Pierwsze ślady "protez" zębów wykonanych ze złota u Etrusków pochodzą z XI - V w. p.n.e. stosowano m.in. klamry do utrzymywania protez (rys. 6), z zębem wołu – trzeci od lewej.

 

 
 

 

 


Rys. 6. Protezy zębowe Etrusków

Źródło: Kronika medycyny, wydawnictwo „Kronika”

M.B. Michalik, Warszawa 1994

 

 W Etrurii w VIII w. p.n.e. znane były wytwory dentystyczne ze złota i ceramiki. Protezy etruskie umocowywano za pomocą drutu ze złota i srebra (rys.7). Protezy te miały przede wszystkim charakter kosmetyczny, gdyż protezy sporządzano jedynie dla widocznych z zewnątrz części zgryzu. W większości przypadków zastosowanie skomplikowanych konstrukcji z czystego złota ogranicza się do siekaczy. Są one, więc protezą i elementem ozdobnym. Od tych prowizorycznych protez wzięła się nazwa dzisiejszych etrusek, czyli tymczasowych ruchomych uzupełnień protetycznych, spełniających rolę estetyczną, do mementu wykonania uzupełnienia docelowego.(4)

 
 

 

 

 

 

 

 


 

 

Rys.7. Mocowanie zębów za pomocą złotych drutów

Źródło: http://familia-lison.com/

 

Następne ważne informacje pochodzą z VII w. p.n.e. W pałacu króla Assurbanipala
(669-626 p.n.e.) w Niniwie (Mezopotamia) istniała bogata biblioteka zawierająca mnóstwo tabliczek glinianych z pismem klinowym, wśród nich wiele o treści medycznej. Na uwagę zasługuje słynna tabliczka o próchnicy zębów. Oto jej fragmenty:

"Gdy Anu stworzył niebo, przyszedł robak do Samas i płakał. Jego łzy spływały przed bogiem Ea.
Co dasz mi do jedzenia? Co dasz mi do picia?
Dam ci dojrzałą figę, morele i sok jabłkowy.
Po co mi figa, po co mi morele, po co mi sok jabłkowy. Pozwól mi mieszkać pomiędzy zębami,
w dziąsłach. Krew zębów będę pić, korzenie w dziąsłach będę ogryzać ..."

 

W starożytnych Indiach w VI w. p.n.e. znane były zabiegi z zakresu chirurgii szczękowej. Do usuwania zębów używano narzędzia o nazwie "bontasank" (podobne do dźwigni "koziej stópki") i "bodisę" podobną do haka na ryby. Przyszli operatorzy, zanim zaczęli wykonywać praktykę, ćwiczyli się na fantomach. Różne nacięcia lub amputacje wykonywano na melonach i dyniach, nacięcia ropni - na pokrytych woskiem deskach, a usuwanie zębów - na padłych zwierzętach.(2) Okres 450-357 p.n.e. to czas w którym żył i działał Hipokrates – powszechnie uznany za ojca medycyny, w dziele pt. "Corpus Hippokraticum" podał dużo wiadomości o dentystyce: dokładny opis gnilca, schorzeń jamy ustnej - dziąseł, szczęk, języka szyi i ucha. W swej teorii humoralnej mówił o „złych sokach” w ustroju, wpływających na „psucie się zębów”. Opisał przyczyny powstawania próchnicy zębów, nieprawidłowości rosnących zębów, podał nawet wzór "świdra dentystycznego" i innych narzędzi dentystycznych. Zajmował się również higieną zębów, radząc czyszczenie ich proszkiem składającym się z popiołu głowy zająca i trzech myszy. Aparatem żucia zainteresował się także Arystoteles (350 r. p.n.e.), który pierwszy podał jego opis.(5) Księgi hinduskie Charaki i Susruty z I w. p.n.e. świadczą o tym że Chiny miały wysoką kulturę i wiedzę medyczną. Susruta zaczyna swój rozdział o higienie ogólnej szczególnym przesłaniem: "wcześnie rano człowiek powinien opuścić swe łoże i umyć zęby". Bramini i duchowni czyścili swoje zęby przez około godzinę przed wschodem słońca i przed recytowaniem modlitw. Żaden religijny Hindus nie rozpoczynał śniadania bez umycia zębów, języka i jamy ustnej. Stomatologia chińska znała już różne schorzenia jamy ustnej, jak gnilec, zgorzel policzka. Dentyści chińscy, technikę usuwania zębów zdobywali, praktykując u cieśli i stolarzy i wprawiając się na desce z powbijanymi kołkami. Po trzech latach ćwiczeń dochodzili do takiej wprawy i siły, że umieli usunąć każdy ząb wyłącznie palcami.(2)

Kolejna ważna data to 2 poł. I w. p.n.e. Aulus Cornelius Celsus (53 p.n.e. - 7 n.e.) rzymski lekarz (rys.8), autor dzieła, będącego kompendium całej ówczesnej wiedzy stomatologicznej, pisał: "Ból zębów jest, prócz bólu śmierci, największym i najokrutniejszym ze wszystkich bólów". W swoim dziele "De re medica" polecał w leczeniu chwiejących się zębów stosowanie ligatur drucianych i płukanie środkami ściągającymi. Przedstawił niezwykłe zalety żucia ligustru, półdojrzałych jabłek i gruszek oraz płukanie jamy ustnej łagodnym octem. W rozdziale "O zwichnięciu szczęki dolnej" znajdujemy sposób jej nastawienia, nie różniący się od dzisiaj stosowanego. Wypełniał ubytki próchnicowe ołowiem (ołów - plumbum), stąd "plomba". (2)

 
 

 

 

 

 

 

 

 

 


Rys.8. Aulus Cornelius Celsus – rzymski lekarz

Źródło: http://sofia.medicalistes.org/

Ok. 50 n.e. to okres, w którym Andromachus odkrył "kit" do plombowania zębów. Natomiast ok. 79 Pliniusz Starszy, który zginął w czasie wybuchu Wezuwiusza w 79 r. n.e., opisał interesującą historię obozu Germanicusa nad Renem. Otóż Rzymianie znaleźli takie źródło słodkiej wody, że każdy, kto z niego pił, w ciągu dwu lat stracił zęby. W I wieku, Scribonius Largus, lekarz cesarza Klaudiusza uważał, że przyczyną próchnienia zębów są robaki. A w latach 81-117, Archigenes, pochodzący z Syrii, zastosował nie znaną dotąd terapię - otwieranie chorego zęba za pomocą specjalnego świderka. Informacje pochodzące z lat 43-100 przedstawiają słynne zdanie Marcusa Valerianusa Mortialisa, który pisze:

"Thaida ma czarne zęby, Lecania zaś śnieżnej białości. Dlaczego? Ta ma kupne, tamta zaś swoje własne".

 

Z I wieku n.e. zachowała się także rycina przedstawiająca narzędzia chirurgiczne używane w tym okresie (rys.9).(2)

 

 
 

 

 

 

 

 

 

 

 


Rys.9. Narzędzia chirurgiczne w epoce rzymskiej (I wiek n.e.)

Źródło: Stomatologia w malarstwie,

Armelle i Pierre Baron, Kraków 1999r

 

Klaudiusz Galen z Pergamonu (ok.130-ok.200) wykonywał sekcje na małpach, ucząc się w ten sposób anatomii. W przypadku zapalenia miazgi zęba zastosował po raz pierwszy związki arsenu. Galenowi zawdzięczamy opis zębów według współczesnej nomenklatury:

"10 mylai (trzonowce), ponieważ pokarmy rozdrabniają tak, jak koła młyńskie owoce Demeter, 2 kynodontes (kły), ponieważ są one podobne do zębów psa, 4 tomeis (siekacze), ponieważ dzięki nim potrawy mogą być przekrojone jak nożem".

W Chinach w latach 618-909, wspomina się po raz pierwszy amalgamat jako materiał do wypełnień (dynastia Tang). W buddyjskiej świątyni w Makaoku znajduje się fresk pochodzący z 775 roku przedstawiający scenę leczenia zębów. Arabski lekarz z Kordoby, Khalaf Abul-Kazem, Abul Kasim, zwany Albucasis (936-1013), w X wieku podał opisy operacji i ilustracje narzędzi dentystycznych, opisał rodzaje kamienia nazębnego, ówczesne instrumenty do usuwania zębów oraz sposób uzupełniania brakujących zębów. Na uwagę zasługują skonstruowane przez niego pierwsze narzędzia do zdejmowania kamienia nazębnego. Rok 1020 to okres słynnego arabskiego lekarza i filozofa. Awicenna (Ibn Sina) (980-1037), opracował obszerny traktat dotyczący tematyki medycznej (Canon medicinae – rys.10), podając wiele zagadnień z dziedziny dentystyki; omówił m.in. profilaktykę schorzeń jamy ustnej i uzębienia, zalecał płukanki do utrzymywania higieny jamy ustnej, stosował też specjalne szczoteczki do czyszczenia zębów. (2)

Rys. 10. Canon medicina, traktat dt. tematyki medycznej

Źródło: http://www.muslimheritage.com/

 

 

Na rys.11 przedstawiono usuwanie zębów a latach 930-1020, oraz lekarza i pomocnika przy wycinaniu guza za pomocą obcęgów latach1404-1464 (rys. 12).

 

Rys. 11. Rękopis perski z XV wieku, usuwanie zęba

Źródło: http://dentalpractice.home.pl/

 

 

 
   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Rys. 12. pomocnik asystuje lekarzowi przy wycinaniu guza obcęgami. Rękopis osmański XV wiek. Źródło: Kronika medycyny, wydawnictwo „Kronika” M.B. Michalik, Warszawa 1994

NOWOŻYTNOŚĆ

 

Sam termin „dentysta” pojawił się dopiero około XIV wieku, kilkadziesiąt lat później pojawiły się pierwsze szczoteczki do zębów. W XVIII wieku żył Pierre Fauchard , uważany za ojca nowożytnej stomatologii, autor dzieła „Le chirurgien dentiste”. W książce tej znalazły się obszerne informacje na temat wielu chorób zębów, ich wyglądu, budowy, ale także technik ekstrakcji, ortodoncji i transplantologii. Pośród wielu jego jego odkryć i unowocześnień, największym było zastosowanie protez dentystycznych, wprowadzenie wypełniaczy dentystycznych w leczeniu próchnicy i stwierdzenie, że cukry są odpowiedzialne za próchnicę.(6)

Ważną postacią w historii stomatologii była także Św. Apolonia. Jej męczeństwo zostało opisane w jednym z listów św. Dionizego Wielkiego. Zginęła podczas prześladowań chrześcijan. Była już w podeszłym wieku. Poganie wybili jej zęby (rys.1), a następnie za miastem zapalili wielki stos i zagrozili, że ją spalą jeśli nie wyrzeknie się wiary. Apolonia poprosiła o chwilę do namysłu, a następnie sama weszła do ognia. Jest patronką stomatologów. Zwracano się do niej przy bólu zębów.

 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

 

Rys. 1. Męczeństwo Św. Apolonii

Źródło: http://www.dentalpractice.pl/

 

 

 

Przełom XV i XVI wieku to znaczny rozwój w dziedzinie stomatologii. To właśnie wtedy w Chinach wymyślono szczoteczkę do zębów, a Leonardo da Vinci opisał dokładnie anatomię ludzkiego uzębienia. Również w tym okresie po raz pierwszy w mieliśmy do czynienia z dobrze udokumentowanymi zabiegami wypełniania ubytków amalgamatem. Szczytem higieny było płukanie jamy ustnej moczem. Wierzono, że przed bólem zęba chroni jedzenie chleba ogryzionego przez myszy. Bolący ząb nacierano też chlebem uprzednio włożonym do mrowiska. Stosowano również inne, proste domowe sposoby - począwszy od wkraplania płynów do uszu, poprzez nacieranie zęba popiołem papierosowym aż do obwiązywania twarzy chustką. Na bolące zęby stosowano również płonącą świeczkę – ciepło miało unieszkodliwić zarazki.(7) W roku 1550 Po raz pierwszy skonstruowano we Francji "pelikana", instrument, który wkrótce upowszechnia się w praktyce usuwania zębów (rys. 2). Narzędzia te noszą taką nazwę, ponieważ są one wewnętrznie uformowane jako dziób pelikana i opierają się podstawą o wiele zębów. Francuski chirurg Ambroży Pare opisał różne formy pelikana, który obok dłubaków lub szczypców jest stosowany przy usuwaniu zębów. Tłumaczył, iż po zabiegu należy upuścić krew, jama zębowa powinna być ściśnięta palcami, a jama ustna wypłukana rozcieńczonym octem. Postępowanie tego typu zmniejszało liczbę powikłań, które zdarzały się dość często. (8)

 
   

 

 

 

 

 

 

 

 


Rys. 2. „Pelikan” do usuwania zębów

Źródło: http://www.dentonet.pl/

 

W roku 1696 Amonie van Leeuwenhoek odkrywa włókna zębiny, a w 1699 roku Ludwik XIV - król francuski definiuje w edykcie medycznym zawód chirurga zębowego (chirurgien dentiste). XVIII wiek, to okres w którym mamy do czynienia z dynamicznym rozwojem stomatologii. Pierre Fauchard opisuje dokładnie różnego rodzaju choroby zębów oraz metody ich leczenia. W wielu krajach powstaje prawo określające dostęp do zawodu dentysty. Zostaje wynalezionych coraz więcej nowych narzędzi dentystycznych. Natomiast w1780 rok najprawdopodobniej została stworzona przez Williama Addis z Anglii pierwsza szczoteczka do zębów, którą produkowano masowo. Z roku 1780 pochodzi słynna rzeźba w kości słoniowej, przedstawiająca robaka w zębie (rys. 3). Jednak XVIII wiek to okres w którym robak w zębie został ostatecznie zdemaskowany jako "twór wyobraźni".(9)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


Rys. 3. Robak w zębie–rzeźba w kości słoniowej, Francja 1780r

http://www.dentysta.max.pl/inc/his.php?l=pl

 

XIX wiek, to jednak przede wszystkim, jedno wielkie pasmo nowych wynalazków z dziedziny stomatologii. Powstają fotele dentystyczne, wiertarki i inne narzędzia, do znieczulania stosuje się eter i gaz rozweselający. Dokładnie opisana zostaje próchnica. Pod koniec XIX wieku można już kupić pastę do zębów w tubkach oraz prześwietlić sobie zęby. Na początku XIX wieku w stomatologii zaznacza się powolny jeszcze, ale wyraźny i stale wzmagający się postęp.(10)

 
   

 


Rys. 4. Szkoła rosyjska, wizyta u dentysty, rok 1876

Źródło: http://dentalpractice.home.pl/

 

 
   

 

 

 


Rys. 5. Dentysta. Szkoła francuska, 1808-1879

Źródło: http://dentalpractice.home.pl/

 

 Kolejne lata przynoszą dalszy intensywny rozwój stomatologii i tak, w 1806 roku w Paryżu lekarz dentysta Gargot wynalazł pierwsze prymitywne zgryzało-aparat, który umożliwił częściowo naśladowanie złożonych ruchów żuchwy w stosunku do szczęki pacjenta. Wels w 1810 r. wykonywał pierwszy zabieg chirurgiczny w obrębie jamy ustnej w narkozie wywołanej za pomocą gazu rozweselającego. Na rok 1839 przypada założenie pierwszego dentystycznego instytutu naukowego – College of Dental Surgers – w Baltimore. W roku 1840 zostało założone czasopismo poświęcone zagadnieniom dentystyki – American Journal of Dental Science i pierwszy związek lekarzy dentystów – American Society of Dental Surgeons. W roku 1842 Carabelli opisał różnego rodzaju zgryzy. W 1846 lekarz dentysta Morton wprowadził narkozę eterową, wykonał bezbolesną ekstrakcję zęba u pacjenta oraz znieczulił chorego do operacji guza szyi.(5) W roku 1848 opatentowano fotel dentystyczny. Waldo Hanchett z Syracuse w stanie Nowy Jork otrzymał patent nr 5711 na mebel, który daje oparcie głowie oraz ma regulowaną wysokość i położenie.(11) Pierwsza pasta do zębów w tubce została sprzedana w roku 1896 przez firmę "Colgate & Company". W masowej sprzedaży dotychczasowe słoiki, w których sprzedawane były pasty, zostały zastąpione tubkami przez "Colgate & Company" w roku 1908 .Natomiast wprowadzenie w roku 1867 antyseptyki sprzętu medycznego i narzędzi, jak również rąk operatora i całego pola zabiegowego, stało się przełomowym wydarzeniem w rozwoju chirurgii i pozwoliło bardzo znacznie ograniczyć śmiertelność powodowaną zakażeniami. W 1879 roku Morison wynalazł wiertarkę dentystyczną. W 1896 roku Partsch ogłosił metodę wykonania resekcji szczytu korzenia zęba.(12)Do drugiej połowy XIX wieku płytę podstawową protez stomatologicznych na ogół wykonywano ze złota, srebra, kości zwierzęcych, a zęby w protezach – z materiału zwierzęcego, lub tez stosowano ludzkie zęby. W drugiej połowie XIX wieku do wyroby płyt protez zaczęto stosować kauczuk. Jego właściwości twardnienia w przebiegu reakcji wulkanizacji kauczuku z siarką odkrył i opisał w 1851 roku Nelson Goodyear. Następnie w 1859 roku John McJntosh wprowadził w Anglii i udoskonalił wyrób zębów porcelanowych, nadając im naturalny kształt oraz stosując skuteczniejsze sposoby umocowania w tworzywie, z którego wykonania jest proteza. W roku 1865 Bonwill napisał rozprawę o ruchach żuchwy, dając w ten sposób podstawę do artykulometrii. W roku 1870 Morison wynalazł wiertarkę lekarsko-dentystyczną. Na rok 1889 przypada ogłoszenie pracy Millera „O drobnoustrojach jamy ustnej”, która dała podwaliny bakteriologii jamy ustnej. W tym samym roku Angle wprowadza tzw. łuk Angla i stwarza podstawy do rozwoju ortodoncji.
W roku 1895 Gysi rozwija naukę o artykulacji i podaje udoskonalone typy zgryzadeł. W rok później Partsch ogłasza metodę wykonywania zabiegu resekcji szczytu korzenia zęba. XIX wiek, to także okres rozwoju szkoły szwajcarskiej, którą przedstawia rycina 6 i 7.(5)

 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


Rys. 6. Gabinet dentystyczny. Szkoła szwajcarska 1847-1920

Źródło: http://dentalpractice.home.pl/

 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


Rys. 7. Klinika w szkole dentystycznej, 1861

Źródło: http://dentalpractice.home.pl/

 W XX wieku stomatologia nabiera ludzkiego oblicza. Dzięki rozwojowi technologii i medycyny (szybkoobrotowe wiertarki, nowe metody znieczulenia) z biegiem lat zabiegi dentystyczne stają się coraz mniej uciążliwe dla pacjentów. Dynamicznie rozwijają się nowe nurty w stomatologii. Protetyka, stomatologia estetyczna czy implantologia (od lat 80-tych) sprawiają, że możemy cieszyć się pięknymi zębami do późnej starości.(10) Na początku XX wieku do lecznictwa protetyczno-stomatologicznego wprowadzono odlewnictwo oraz zastosowano promienie Roentgena dla potrzeb stomatologii (1900r). W roku 1907 Cieszyński ogłosił prawo izometrii. Również na początku XX wieku (1910) Hunter podał teorię o zakażeniu ogniskowym, która przyczyniła się do właściwej oceny roli stomatologii i do ścisłego powiązania z innymi naukami medycznymi. Prekursorem tej teorii był Kaczorowski z Poznania, który już w 1884 roku pierwszy pisał o współzależności chorób ogólnoustrojowych i obecności ognisk ropnych okołozębowych. Po I wojnie światowej wprowadzono do lecznictwa protetyczno-stomatologicznego stal nierdzewną „Viola”, oraz w kilkanaście lat później, żywice syntetyczne z powodzeniem zastępujące kauczuk oraz częściowo zęby porcelanowe.(5)

Oczywiście, to z całą pewnością nie koniec tej ciekawej historii. W stomatologii wciąż mamy do czynienia z wieloma nowościami, wciąż widzimy duże możliwości rozwoju w tej dziedzinie. Wielu pacjentów czeka na zupełnie bezbolesne zabiegi, tanie protezy i implanty oraz na inne rewolucyjne środki, np. szczepionki przeciwko próchnicy.

 

 

Piśmiennictwo

1. Armelle i Pierre Baron.: Stomatologia w malarstwie, Kraków 1999

2. http://www.krajewscy.lublin.pl/

3. http://www.medigo.pl/

4.http://www.dentonet.pl/

5. Prof. dr J. Bardach, prof. dr M. Fuchs, doc. dr H. Kondrat-Wodzicka, doc. dr W. Nowak.: Stomatologia. Podręcznik dla studentów medycyny. Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich. Warszawa 1968

6. http://www.stomatologia-krakow.info/

7. http://www.dentystalublin.com/

8. http://www.dentysta.max.pl/

9. http://www.elmadent.pl/

10. http://www.poradnik-dentystyczny.pl/

11. http://www.wynalazki.mt.com.pl/

12. http://poradnik-stomatologiczny.pl


« przejdz do porzedniej strony